Điều bi thương lớn nhất trên đời này là gì?

[Zhihu] Điều bi thương lớn nhất trên đời này là gì?

Tôi không quen biết gái m ạ i d â m, không quen dân buôn m a t ú y, cũng chẳng quen người vượt biên trái phép. Nhưng tôi quen một bà lão.

Nhà bà nằm ven đường. Con đường ấy không bằng phẳng, mà giống như một con dốc nhỏ. Nhà bà ở phía dưới con dốc đó, phải bước xuống chừng bảy tám bậc đá mới tới cửa. Mỗi khi xe cộ chạy qua, bụi bay mù mịt, chẳng kiêng dè gì mà tạt thẳng vào căn nhà nhỏ của bà.

Hồi nhỏ, tôi từng theo ông nội đến nhà bà. Khi ấy bà vẫn còn chồng. Tôi đã quên mất dáng vẻ ông lão đó ra sao, chỉ nhớ căn nhà của họ tối om, lạnh lẽo, có hai chiếc tủ lớn và một tấm gương cũ sứt mẻ, trông bẩn thỉu, như thể bị phủ lên những vết cáu bẩn không bao giờ lau sạch được.

Mỗi lần tôi tới, bà lão lại lục trong ngăn kéo lấy kẹo cho tôi ăn. Hồi còn bé, nào biết thương hiệu là gì, hễ là kẹo thì đều thích cả.

Từ đó về sau, mỗi khi thèm kẹo, tôi lại muốn ông nội dẫn sang nhà bà. Nhưng ông chỉ nói: “Bà ấy nghèo.” Khi ấy tôi chắc chỉ khoảng bốn, năm tuổi, nhưng tôi hiểu ý người lớn nói gì. Chỉ là trong lòng vẫn luôn giữ một ý nghĩ mơ hồ: muốn được sang đó ăn kẹo.

Về sau nữa, khi tôi học lớp sáu, bắt đầu đi học thêm tiếng Anh. Nhà tôi ở khá xa, mỗi lần muốn đi xe buýt đều phải đi bộ một đoạn rất dài.

Mỗi lần đeo chiếc cặp nhỏ, đi ngang qua cửa nhà bà, tôi đều thấy bà ngồi ở đó. Thấy tôi, bà luôn hỏi: “Đi đâu đấy?”

Ban đầu tôi trả lời: “Cháu đi học tiếng Anh.”

Bà nói: “Ngoan quá, chịu khó học hành nhé.”

Lúc này thì chồng bà đã mất rồi, nhưng tôi cũng không biết ông mất từ khi nào.

Thế nhưng sau đó, chẳng hiểu vì sao, tôi lại thấy nói chuyện với bà là một điều… mất mặt. Trẻ con mà, những suy nghĩ kỳ lạ thường đến rất vô cớ.

Về sau, mỗi lần bà hỏi: “Đi đâu thế?”,

tôi chỉ hơi cáu kỉnh đáp lại một câu ngắn gọn:

“Có việc.”

Bà nói:

“Đứa nhỏ này cũng biết nói là có việc rồi cơ à.”

Đầu bà hơi hói, mái tóc khô xám xịt, khuôn mặt bè ra, khi cười thì chẳng nhìn thấy mắt đâu, răng thì rụng mất rất nhiều. Dù bây giờ nhớ lại, tôi vẫn thấy bà luôn hiền lành, vậy mà lúc ấy, tôi lại không thể nào moi ra nổi một chút thiện ý nào dành cho bà.

Trong một thời gian rất dài, tôi cố tình đi vòng sang con đường khác, một cách khó hiểu là muốn tránh mặt bà. Nhưng con đường đó vẫn nhìn thấy hướng nhà bà, và mỗi lần đi qua, tôi lại không kìm được mà liếc mắt về phía ấy.

Có một lần, tôi theo ông nội sang nhà bác cả. Trên đường về, chúng tôi đi ngang qua cửa nhà bà. Trước mặt bà đặt một cái bếp than, trên bếp là một cái nồi đen sì. Khói bốc lên nghi ngút, trắng xóa cả một vùng.

Nhưng trong nồi chỉ có một thứ màu vàng nhạt.

Dưa cải mặn.

Bà vẫn chào tôi và ông nội như mọi khi, cười đến mức chẳng thấy mắt đâu, để lộ hàm răng gần như đã rụng hết.

“Đi đâu đấy?”

“Vừa sang nhà thằng con cả.” Ông nội đáp.

Đi được một đoạn xa, ông nội nói với tôi:

“Giờ bà ấy nghèo đến mức muối cũng không mua nổi, gạo cũng không có mà ăn, chỉ sống lay lắt bằng dưa cải.”

Tôi không biết phải nói gì.

“Bà ấy có mấy đứa con, không phải một, là mấy đứa đấy, vậy mà chẳng đứa nào tới thăm, cũng chẳng gửi cho bà đồng nào.” Nét mặt ông nội trông cũng chẳng khá hơn là bao.

Tôi vẫn không biết nên nói gì.

Rồi chẳng biết đã bao lâu trôi qua nữa, tôi cũng không nhớ rõ, có lẽ là năm lớp 9, hoặc lớp 8. Bà mất rồi.

Là c h ế t vì bệnh, hay vì đói, tôi không biết.

Những ngày đầu sau khi bà qua đời, mỗi lần đi ngang qua cửa nhà bà, tôi thấy có mấy người ra ra vào vào trong nhà, trước cửa đặt hai ba vòng hoa tang.

Bên cạnh nhà bà vẫn còn vài hộ khác, cũng nghèo. Chỉ cần đứng trên đường nhìn xuống là có thể thấy rõ đồ đạc trong nhà họ. Nhưng không ai bước ra ngoài xem.

Về sau nữa, căn nhà của bà bị san phẳng, lấp đá lại, rồi dựng lên một căn nhà mái tôn. Không biết là ai xây, chỉ chừng hơn mười mét vuông. Có lẽ để người ta cất đồ. Trước cửa treo một cái ổ khóa to, giờ thì đã gỉ sét đến mức không ra hình dạng.

Có một quãng thời gian, tôi rất sợ đi ngang qua căn nhà tôn ấy, nhất là ban đêm. Lúc nào cũng có cảm giác như có một đôi mắt đang nhìn mình từ ô cửa sổ duy nhất, đen ngòm.

Nhưng rồi dần dần cũng quen, mọi thứ cứ thế trôi qua.

Nơi này từng có một bà lão sống ở đây, rồi bà c h ế t đi, và chuyện đó rốt cuộc cũng trở thành một điều không còn liên quan gì đến tôi nữa.

Lải nhải mãi, cầm điện thoại gõ đến giờ này. Nói thật, đến chính tôi cũng chẳng thấy mình xúc động gì. Tôi chỉ đang kể lại những gì đã thực sự xảy ra, nhưng lại không thể đưa ra bất kỳ lời phán xét nào.

Thương cảm ư? Tôi lấy tư cách gì mà thương cảm.

Tôi chỉ đang kể về một con người đã để lại trong tôi một ấn tượng rất sâu mà thôi.

Bây giờ khi tôi đang ở đại học, trò chuyện với bạn bè, bàn chuyện World Cup, thỉnh thoảng rủ nhau đi ăn uống, cười cợt ầm ĩ. Trí nhớ nào đủ tốt để lúc nào cũng nhắc nhở tôi rằng trên đời này vẫn có người đang chịu khổ?

Cũng giống như năm tôi học lớp 8, có thể lúc ấy tôi đang xem tivi, đang chơi bời, hoặc đang lén nhìn một bạn nữ nào đó, thì bà lão kia, có lẽ đang cố nuốt xuống miếng dưa cải duy nhất ấy.

Bà đã c h ế t rồi. Căn phòng lạnh lẽo tối om, cửa sổ vỡ, chiếc gương vỡ.

Còn tôi, vẫn tiếp tục sống một cuộc đời vui vẻ.

Cuộc đời tôi mới chỉ đi qua một đoạn rất ngắn, những bi kịch lớn, những điều đen tối, tôi chưa từng chứng kiến nhiều. Nhưng khi nhìn thấy câu hỏi này, tôi bỗng nhiên lại nghĩ đến bà lão ấy.

Bà không có gì gọi là kinh thiên động địa, còn tôi cũng không hề tự làm mình xúc động đến mức nước mắt giàn giụa.

Nhưng trong lòng tôi lại đầy một cảm giác nặng nề, u uất.

Dẫu vậy, ngay cả khi khoảnh khắc này trong tim bỗng khẽ động, thì có lẽ chỉ một lúc sau thôi, tôi lại trở về với con người thường ngày của mình.

Như thể chưa từng có chuyện gì xảy ra.

Cập nhật ngày 25 tháng 6:

Hôm qua tôi viết xong câu trả lời này trong căng-tin.

Vừa lướt Zhihu vừa ăn cơm, nhưng khi nhìn thấy câu hỏi này, tôi đặt đũa xuống. Đến lúc cầm lại đũa, thức ăn đã nguội cả rồi.

Tôi viết câu trả lời này, đúng như những gì đã nói trong phần chính, chỉ là kể lại một con người mà tôi từng gặp. Tôi bỗng nhớ đến bà. Tôi biết trong lòng mình có thứ gì đó đã bị đánh thức, nhưng tôi cũng biết rất rõ, cuối cùng nó rồi cũng sẽ bị bào mòn, bị cuốn đi bởi những chuyện khác.

Tôi không biết phải diễn tả cảm xúc của mình thế nào. Tôi không buồn, cũng không đau khổ. Chỉ là bị đè nén, nặng nề. Giống như nửa đêm bỗng tỉnh giấc, một mình nhìn những đốm đèn xa xa, rồi lặng im.

Những vui buồn ly hợp tôi nhìn thấy, những cảnh đời muôn mặt tôi chứng kiến, không phải là những tình tiết quanh co, trau chuốt của phim ảnh. Chúng không cần đến sự thương cảm hay phán xét của một người no đủ, áo ấm như tôi.

Cuộc sống của họ giống như nồi dưa cải kia vậy, không phải chỉ cần chúng ta nói “chẳng có dinh dưỡng gì cả!”, hay “sao cơ quan chức năng không đến quản lý đi!” là có thể thay đổi được điều gì.

Huống chi, thứ đó đã là tất cả của họ rồi.

Tôi bỗng lại nhớ ra một người nữa.

Một đứa trẻ, sống không xa nhà tôi lắm. Khu đó gọi là Đội Năm, chắc là cách gọi cũ còn sót lại.

Đội Năm có một nhà kho lớn, nhà nó nằm phía sau kho.

Tôi chưa bao giờ thấy mẹ nó. Bố nó là một người râu ria bù xù, mắt lúc nào cũng đỏ ngầu. Đi nhặt ve chai.

Trước đây tôi có một người bạn, cũng là bạn học tiểu học, sống ở Đội Năm. Hồi tiểu học tôi thường chạy sang nhà bạn đó chơi, ngày thường cũng đi học cùng nhau.

Mỗi lần đi học, tôi đều đi ngang qua nhà nó. Trước cửa lúc nào cũng chất đầy dây thép, nhựa, với đủ thứ linh tinh. Và đứa trẻ đó thì ngồi ngay cạnh đống đồ ấy.

Đầu to, mắt cũng to.

À đúng rồi, bọn tôi gọi nó là “tiểu trọc”. Không phải là từ hay ho gì. Tôi không biết tên thật của nó. Có lẽ bạn tôi từng nói, nhưng bây giờ tôi hoàn toàn không nhớ nổi.

Nó không đi học. Thường xuyên thấy nó một mình nghịch đống phế liệu nhặt được. Không ai chơi với nó. Tôi không. Bạn tôi cũng không.

Điều tôi nhớ rõ nhất là có một lần tôi và người bạn đó nhìn thấy nó.

Bạn tôi gọi:

“Tiểu trọc.”

Đứa bé nói:

“Đừng gọi tôi là tiểu trọc.”

Bạn tôi không để ý, tiếp tục nói:

“Hôm trước không phải thấy mày chơi với con ếch à?”

Đứa bé đáp:

“Ăn rồi.”

Lúc đó, bạn tôi cũng như tôi thôi, chỉ khoảng tám chín tuổi. Nó quay đầu lại, làm ra vẻ mặt kiểu “thấy chưa, tao nói rồi mà”.

Tôi cũng lén cười.

Bây giờ nghĩ lại, tôi đã không còn cười nổi nữa.

Bạn tôi từng kể với tôi rằng, đứa bé ấy có hỏi nó: đi học một học kỳ thì tốn bao nhiêu tiền.

Bạn tôi trả lời: ba trăm tệ. (khoảng 1.127.682 VND)

Sau đó thì không còn nghe gì nữa.

Giờ tình cảnh của nó thế nào, tôi hoàn toàn không biết.

Tôi cũng không còn qua lại với người bạn đó nữa, tự nhiên cũng chẳng đi ngang con đường ấy thêm lần nào. Đứa trẻ kia có còn ngày ngày ngồi canh đống phế liệu, chơi một mình hay không, dường như cũng không còn liên quan đến tôi nữa.

Cuộc sống của tôi vẫn trôi qua vui vẻ. Dù có áp lực học hành, áp lực tìm việc, thì cũng chẳng phải chuyện gì quá lớn. Cũng giống như mọi người ở đây thôi: cầm điện thoại hay máy tính, hoặc đọc câu trả lời của người khác, hoặc viết câu trả lời của chính mình. Và cũng giống như lúc này đây, tôi ngồi trong phòng học điều hòa ở giảng đường số hai, mặt không cảm xúc, hồi tưởng lại những mảnh đời của người khác mà tôi từng thấy.

Trong mắt tôi không có nước mắt.

Tôi vẫn vô tư chơi điện thoại, nghe nhạc, ăn vặt, uống nước ngọt. Tôi từng ăn rất nhiều ếch trong tiệc mừng lên đại học của bạn cấp ba, đó là một trong những món tôi thích nhất. Lúc ấy tôi chẳng nhớ ra điều gì cả. Không nhớ đến đứa trẻ không có tiền đi học, không nhớ đến bà lão chỉ sống bằng dưa muối, cũng không nhớ đến con ếch từng bị cành cây x u y ê n qua, rồi bị đặt lên lửa nướng chín.

Viết thêm từng này nữa, vẫn chỉ là câu nói ấy: tôi không viết để làm ai cảm động, cũng không đòi hỏi ai phải dấn thân vì điều gì. Tôi chỉ đang kể lại những thứ mà tôi đã từng nhìn thấy mà thôi.

#trendoihoavang