[Zhihu] Con trai 8 tuổi lấy trộm 10 tệ, tôi bắt nó quỳ phạt, cả nhà đều chỉ trích tôi. Tôi làm sai sao?

Hồi nhỏ chị tôi hay trộm tiền nên bị đánh lên bờ xuống ruộng, em trai tôi cũng trộm tiền, còn tôi thì không. Bạn biết vì sao không?

Vì chị và em tôi từ nhỏ ở với bố mẹ, còn tôi ở với ông bà. Bố mẹ tôi giống nhiều người, luôn nghĩ trong nhà có cơm ăn, có trái cây, thì trẻ con còn cần tiền làm gì? Họ không coi trẻ con là một “con người” đúng nghĩa, bỏ qua việc trẻ con cũng có nhu cầu giao tiếp xã hội. Chính vì nhiều lần muốn tiền mua kẹo mà không được, nên họ mới nảy sinh ý định trộm tiền.

Lúc tôi sinh ra, bố mẹ còn định đem tôi cho người khác, ông tôi biết chuyện nên trong đêm đã đến bế tôi về quê nuôi.

Từ nhỏ tôi sống với ông bà. Từ khi có khái niệm cần tiền, tôi sẽ nói với ông bà, ông bà sẽ cho 1 hào, 2 hào, 5 hào… lớn lên thì cho nhiều hơn. Tôi cũng không tiêu xài bừa bãi, thỉnh thoảng thèm thì mua chút ăn, còn lại thì để dành. Nhờ vậy đến khoảng lớp 2 tôi đã không còn thích ăn vặt nữa, mà biết tích tiền.

Ký ức sâu sắc nhất là khi còn rất nhỏ, bố mẹ đi làm xa, tôi ở nhà một mình, không có anh chị bên cạnh. Trẻ con trong làng không chơi với tôi, chơi gì cũng không cho tôi tham gia. Ông tôi nhìn thấy hết, luôn bảo tôi cố hòa nhập, nhưng tụi nó vẫn không cho.

Một hôm ông nói phải ra ngoài, đưa tôi 5 tệ (lúc đó mì gói chỉ 3 hào). Ông bảo tôi không biết nấu thì ra mua gì ăn tạm, ông về muộn.

Tôi cầm 5 tệ đi ra tiệm tạp hóa, chủ tiệm còn tưởng tôi trộm tiền. Tôi nói là ông cho, không tin thì tối về hỏi ông, lúc đó họ mới bán cho tôi.

Tôi tưởng ông về rất muộn nên tiêu hết tiền, mua 5 gói mì ăn liền (hồi nhỏ toàn ăn sống, rất ngon), rồi hạt dưa, “thịt đại đao”, bim bim cay… đủ thứ đồ ăn vặt, 5 tệ mà mua đầy hai túi to.

Lũ trẻ trong tiệm nhìn mà sốc, thấy tôi xách hai túi đồ ăn về thì đồng loạt đi theo. Sau đó tụi nó chơi nhảy ô, bắn bi, trốn tìm ngay trước cửa nhà tôi. Tôi muốn chơi gì chúng cũng kéo tôi theo, tôi chia hạt dưa, chơi “đại bàng bắt gà con” chúng cũng rủ tôi, càng chia nhiều thì tụi nó càng nhiệt tình. Lúc đó tôi ngồi trên bậc cửa chia đồ ăn, cảm giác như mình là nữ hoàng.

Đó là khoảng thời gian vui nhất của tôi. Đến giờ nhớ lại cảnh chia kẹo, chơi game, được bao nhiêu đứa tranh nhau rủ chơi, tôi vẫn thấy rất vui.

Nhưng ông tôi có nói dối một chút, bảo về muộn, thực ra sau khi lũ trẻ về ăn cơm thì ông cũng về, còn mang theo chai Coca tôi thích nhất. Ăn cơm xong, tôi vui vẻ đi ngủ.

5 tệ hôm đó đổi lấy niềm vui mà đến giờ có bao nhiêu tiền cũng không mua lại được. Lòng tự trọng và sự tự tin của tôi được thỏa mãn cực lớn trong khoảnh khắc đó.

Hồi đó tôi chưa hiểu “vòng tròn quan hệ” là gì, lớn lên mới hiểu trẻ con cũng có “vòng tròn quan hệ” ấy.

Người lớn nhìn quan hệ, tài nguyên; trẻ con thì nhìn bim bim, sticker, đồ chơi… Không có gì thì ngay cả trẻ con cũng không chơi cùng bạn.

Chính vì ông tôi coi trọng lòng tự trọng nhỏ bé của tôi, nên tôi chưa từng trộm tiền, cũng không hay xin xỏ. Lớn lên tôi cũng không còn hứng thú với đồ ăn vặt vì đã từng thử rồi, không còn tò mò nữa. Đến lớp 5 còn bắt đầu quan tâm dinh dưỡng, mua gì cũng xem bảng thành phần.

Dù đồ ở quê nhiều thứ không rõ ràng, nhưng cũng biết thành phần càng ngắn càng tốt. Tiền ông bà để trên bàn chưa bao giờ thiếu một xu, tôi thấy cũng không lấy. Trong nhà chưa từng có chuyện mất tiền… cho đến khi chị và em tôi về sống cùng.

Khoảng lúc tôi học lớp 4, chị và em trai về quê sống. Bố mẹ chưa từng quan tâm nhu cầu của họ, cũng không cho tiền tiêu vặt, nên họ mới trộm tiền. Bố mẹ chỉ biết đánh thật nặng, nghĩ rằng đánh mắng nghiêm khắc là sẽ sửa được, nhưng họ không hiểu rằng gốc rễ của việc trộm không phải do bản chất xấu, mà do nhu cầu bình thường không được đáp ứng.

Sau khi chị em tôi về, trong nhà bắt đầu có chuyện mất tiền. Vì họ từng “có tiền án”, nên đương nhiên bị nghi ngờ. Nhưng ông bà không như bố mẹ, không đánh mắng, mà cho họ tiền, nói rằng sau này cần tiền thì cứ nói, nhưng không được tự ý lấy.

Sau khi chị và em tôi có tiền tiêu vặt thì thật sự không trộm nữa. Thỉnh thoảng muốn xin tiền thì sẽ chủ động làm việc nhà, nấu cơm, dỗ ông bà vui để đổi lấy 2–5 hào, vui cả ngày.

Vậy một đứa trẻ 8 tuổi trộm 10 tệ, thật sự là lỗi của đứa trẻ sao? Hay là vấn đề nằm ở chỗ nó đã 8 tuổi rồi mà đến 10 tệ cũng không có?

Người xưa nói: “Kho thóc đầy thì mới biết lễ nghĩa.”

Dân có cái ăn cái mặc đầy đủ thì mới chú trọng lễ nghĩa, liêm sỉ.

Còn có câu: “No ấm thì sinh dục vọng, đói rét thì sinh trộm cắp.”

Việc trẻ con trộm tiền rất phù hợp với vế “đói rét sinh trộm cắp”.

Cái “đói” của chúng không phải là không đủ cơm ăn, mà là khi tất cả bạn bè đều có bim bim cay để ăn, nó chỉ có thể đứng nhìn.

Khi tất cả bạn bè đều ăn kem, nó chỉ có thể nhìn.

Khi bạn bè đều chơi thẻ bài, nó không có, chỉ biết đứng nhìn.

Nó muốn hòa nhập, nhưng lại bị bạn bè chê là chỉ biết ăn của người khác, không biết chia sẻ…

Một cốc trà sữa của bạn giờ cũng mười mấy tệ rồi nhỉ? Nếu bạn nghèo đến mức không uống nổi trà sữa thì thôi không nói. Nhưng nếu bạn uống trà sữa đều đều mà lại không cho con nổi 10 tệ tiền tiêu vặt, thì tôi chỉ có thể nói: nên tự nhìn lại chính mình.

1. Tôi chưa bao giờ cho rằng trộm tiền là đúng, ngược lại, đó là sai. Nhưng tôi muốn giải quyết từ gốc rễ, chứ không phải cứ đánh mắng ngay từ đầu. Cách làm không phân biệt đúng sai như vậy cũng là sai. Trẻ con sinh ra như tờ giấy trắng, chúng làm sai là vì thiếu sự hướng dẫn.

Có những đứa trẻ trộm đồ không phải vì ý thức “trộm”, mà là vì chưa có khái niệm đó. Nó chỉ nghĩ đây là tiền trong nhà, lấy mua thứ mình muốn cũng không sao, nhưng đồ nhà người khác thì không được đụng. Trường hợp này chỉ cần hướng dẫn là ổn.

Còn một kiểu khác là khi lớn lên, xung quanh có “vòng bạn bè”, chúng nói về trứng thú, siêu nhân, thẻ bài, đồ chơi… Trẻ bình thường cũng muốn hòa nhập, lúc này có thể cho tiền tiêu vặt hợp lý để chúng tự phân bổ.

Có người sẽ nói mấy thứ đó mua về vô ích, hoặc mua rồi lại không thích, hoặc tiêu xài không kiểm soát. Đúng, vì đó là do bạn mua cho chúng, nên hoặc là không thích, hoặc là không cảm thấy phải tốn tiền, nên sẽ đòi nhiều hơn. Phải tự tiêu tiền của mình thì mới biết xót, cho tiền tiêu vặt mới thực sự hiểu giá trị của tiền.

Tôi có đứa con của chị họ cũng vậy, muốn gì là được nấy, nhưng không được cho tiền tiêu vặt. Nó xin đồ không thấy là nhiều, tiêu tiền cũng không xót. Sau này được cho tiền tiêu vặt để tự mua đồ chơi, nó lại tiết kiệm, không nỡ mua, trừ khi thật sự rất thích. Mỗi tháng còn ghi chép chi tiêu, biết lên kế hoạch hợp lý.

Còn một trường hợp là hướng dẫn không đúng, đã cho tiền tiêu vặt nhưng vẫn trộm tiền. Trường hợp này tôi cũng đồng ý là phải phạt nặng, tốt nhất là một lần cho nhớ, đừng đánh vài cái rồi mềm lòng, nếu không sẽ phản tác dụng. Nó sẽ nghĩ trộm thì chỉ bị đánh một trận, chịu được thì lần sau tiếp tục. Với những đứa có vấn đề về phẩm chất, phải phạt đủ để nó nhớ lâu mới có tác dụng.

Nhưng nếu được dạy dỗ từ nhỏ thì thường không xảy ra chuyện này. Phần lớn là do những năm đầu không trực tiếp nuôi dạy, hoặc có nhiều người chăm sóc nên học phải thói xấu. Tốt nhất là trước 3 tuổi phải định hướng, vì đã hình thành rồi thì rất khó sửa.

Đó là quan điểm của tôi về việc trộm tiền: là sai, nhưng có cách giải quyết tốt hơn.

Không nên vừa thấy là đánh mắng ngay. Chỉ cần chịu khó tìm hiểu con một chút, vấn đề này thật ra rất dễ giải quyết.

Có người nói: “Tôi cũng chỉ là lần đầu làm cha mẹ, sao tôi biết được những điều này?”

Đúng, bạn là lần đầu làm cha mẹ.

Nhưng bạn cũng từng là một đứa trẻ, đúng không?

Hãy nghĩ lại tuổi thơ của mình, bạn sẽ biết nên làm thế nào.

Hiểu nguyên nhân trẻ trộm tiền rồi tìm cách giải quyết sẽ tốt hơn nhiều so với việc vừa gặp đã đánh mắng.

@小时